ХЭ-н орчинг сайжруулах чиглэлээр хэрэгжүүлсэн ажил


Монгол улсын хууль тогтоомжийг 2004-2008 онд боловсронгуй болгох тухай УИХ-ын тогтоолд "Газрын тухай" хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах, "Бэлчээрийн тухай хууль"-ийг шинээр боловсруулахаар тусгагдсан байна. Үүнтэй уялдуулаад УИХ-ын Байгаль Орчин, Хүнс, Хөдөө Аж Ахуйн Байнгын Хорооны тогтоолоор томилогдсон ажлын хэсэг "Бэлчээрийн тухай хууль"-ийн төсөл боловсруулан, Монгол орны байгаль газар зүйн бүс бүрт хэлэлцүүлэг зохион байгуулав.

2007 оны 2-р сарын 26-аас 3-р сарын 15-ны өдрүүдэд Булган, Дорноговь, Баян-Өлгий, Завхан, Сүхбаатар, Төв аймгуудад зохион байгуулагдсан уг хэлэлцүүлэгт 67 сумын малчдыг төлөөлж, 354 хүн оролцож, уг хуулийн төсөлтэй урьдчилан танилцсаны үндсэн дээр санал бодлоо хуваалцав. Хуулийн төслийг санаачлагч УИХ-ын 8 гишүүн энэ ажилд биечлэн оролцлоо.

Хэлэлцүүлгийн үед малчдын гаргаж байсан гол саналуудыг нэгтгэн дүгнэвэл:

  • Уг хуулийн төсөл нь цаг үеэ олжээ.
  • Бэлчээр эзэмшүүлэх нь зүйтэй, эзэмшүүлсэн тохиолдолд эрх үүргийг нарийн тодорхойлж өгөх хэрэгтэй.
  • Доройтолд орсон бэлчээрийг эзэмшсэн малчдад хөнгөлөлт үзүүлэх (татвараас чөлөөлөх гэх мэт).
  • Өөрийн хүч хөрөнгөөр уст цэг гаргасан бэлчээрийг нөхөн сэргээсэн этгээдийг урамшуулах.
  • Эзэмшиж авсан бэлчээрээ зүй бусаар ашигласан, доройтолд оруулсан, бэлчээрээс өөр зориулалтаар ашигласан бол хүлээлгэх хариуцлагыг төсөлд тусгагдсанаас өндөр болгох, хариуцлага оногдуулах эрхийг хэнд олгохыг тодорхой болгох.
  • Төв суурин газрын мал бүхий иргэдийн асуудлыг нарийн тодорхой заах.
  • Энэ хуулийг бусад хууль, дүрэмтэй нарийн уялдуулах.
  • Зөвхөн тухайн нутагт ажиллаж амьдардаг малчин иргэдэд эзэмшүүлэх.
  • Гадаадын харъяат болон харъяалалгүй иргэдэд эзэмшүүлэх заалтыг хасах.
  • Онцгой тохиолдолд нйитээр ашиглах бэлчээрийг тодорхой заах.
  • Өөр аймгийн нутагт оторлож, баг сумаараа нүүдэллэж очсон малчдын асуудлыг шийдвэрлэх заалт оруулах.
  • Бусдын нутгаар дайран өнгөрөхдөө төлөх татварын хэмжээг тодорхойлох.
  • Тууврын замыг нарийн тогтоох.
  • Нийт бэлчээрийн 30% гэсэн заалтыг өөрчлөх.
  • Бэлчээрийн даац гэх зэрэг зарим нэг нэр томъёог нарийн тайлбарлаж оруулах г.м

Монголын Бэлчээрийн Менежментийн Холбоо, Ногоон Алт хөтөлбөрөөс шинэ үзэл баримтлалд тулгуурласан "Бэлчээрийн тухай хууль"-ийн төслийн хувилбарыг боловсруулж 2009 оны 10-р сард  хэлэлцүүлэг зохион байгуулав. Энэ хэлэлцүүлэгт Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам, Байгаль орчны газар, Газрын харилцаа, геодези, зураг зүйн газар, Ус, цаг уур, орчны шинжилгээний газар, Мал аж ахуйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн болон бусад байгууллагын удирдлага, мэргэжилтнүүд оролцов.

Хэлэлцүүлгийн үр дүнд тус хуулийн төслийн үзэл баримтлалыг шинэчилж, төслийн эрхзүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгосноор олон нийтийн хүртээл болгож санал авч байна.

The Mongolian Society for Rangeland Management initiated and organized a Conference on “Towards developing favorable legal environment for sustainable pastureland management in Mongolia” jointly with Standing Committee of Environment, Food and  Agriculture of Parliament, Ministry of Food, Agriculture and Light Industries, WB funded Sustainable Livelihood -2 programme  and Millenium Account funded Urban Pasture Lands Project.   Over 500 stakeholders representing herders, government organizations and NGOs from 21 aimags attended the conference which  was held in Octgober 21, 2010 in Government House in Ulaanbaatar.
Pasture degradation and overgrazing over the years have been negatively affecting the economy and social stability in the country. The recent studies witness that a paradox of private ownership of animals and public ownership of pasture lands and uncontrolled use of pasture lands are much to blame for this negative effect on the country’s wellbeing.
Extremely inadequate pasture management and lack of unified government policy are entailing the irreversible damage of “Pasture”,  renewable natural wealth in Mongolia. An independent law is required for establishing and strengthening herders’ self management institutions and addressing pasture issues through clear responsibility based arrangement. The conference attendants unanimously shared the position for debating and endorsing the draft pasture law which had been submitted to the parliament .
The conference issued a recommendation for concretizing government policy on pasture lands, identifying means and steps for enforcing government policy for herders which aim towards establishment of herders’ self management institution and organizing debates to  discuss and integrate the  comments and views into the current draft law.
Having agreed on streamlining government principle for pasture lands, pasture categories, user rights, herders self management institutions,  their mandates, pasture fees and responsibility system and produced a recommendation to submit to the legislators.
The conference recommendations are of crucial importance in government policy and decision making for rural development and sustainable natural resource use, pasture management and sustainable land management, These are also vital for enhancing the participation of voluntary herder organizations in policy and plan making.

ХХААХҮЯ, Монголын бэлчээрийн менежментийн холбоо, “Ногоон алт” төсөлтэй хамтран “Бэлчээрийн тухай хуулийн төсөл”-ийн хэлэлцүүлгийг 2011 оны 3-р сарын 17-ны өдөр зохион байгууллаа.
Энэхүү хэлэлцүүлгийн үндсэн зорилго нь мэргэжилтнүүдээс санал авах замаар УИХ-д өргөн барьсан хуулийн төслийг боловсронгуй болгох үндсэн чиглэлүүдийг хамтран тогтох явдал байв.
Хэлэлцүүлэгт хуулийн төслийг санаачлагчдын төлөөлөл, төслийг боловсруулсан ажлын хэсэг, төрийн ба иргэний нийгмийн байгууллага, эрдэм шинжилгээ, мэргэжлийн байгууллагуудын төлөөлөл болох эрдэмтэн судлаачид, тухайн чиглэлээр хэрэгжиж буй төсөл, хөтөлбөрүүдийн төлөөлөл оролцлоо.
УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны Референт Б.Мяхдадаг хурлыг нээж, ХХААХҮЯ-ны Газрын дарга Б.Биньеэ даргалав.
ХХААХҮЯ-ны Газрын дарга Биньеэ УИХ-д өргөн баригдсан бэлчээрийн тухай хуулийн төслийн үндсэн үзэл баримтлалын талаар, МБМХ-ны Гүйцэтгэх захирал Д.Дорлигсүрэн төрийн байгууллагаас болон МБМХ-оос боловсруулсан бэлчээрийн тухай хуулийн төслүүдийг харьцуулан судалсан талаар танилцуулж оролцогчид асуулт тавих, саналаа хэлэх байдлаар байр сууриа илэрхийллээ.
Хурлаар дараах үндсэн асуудлуудыг хэлэлцэв. Үүнд:

  1. Бэлчээрийн талаар төрөөс баримтлах зарчим,
  2. Бэлчээрийг ашиглалтын зориулалтаар хэрхэн ангилах, түүний хил заагийг тогтоох,
  3. Отрын нөөц бэлчээрийн зохицуулалт,
  4. Бэлчээр эзэмшигч, ашиглагч субьектүүдийн зохион байгуулалтыг хэрхэн зохицуулах,
  5. Бэлчээрийг эзэмшүүлэх, ашиглуулах хувилбарууд гэх зэрэг үндсэн үзэл баримтлалуудыг авч хэлэлцэв.

Хэлэлцүүлгийн үр дүнгээс:
1. Төрөөс баримтлах зарчмын талаар хэлэлцэж дараах байдлаар тогтлоо.
Үүнд:
 

  • Өргөн баригдсан хуулийн төсөлд тусгагдсан “бэлчээр төрийн хяналтанд байх” гэсэн зарчим дээр нэмж МБМХ-ны боловсруулсан төслийн хувилбарын “төрөөс бэлчээрийн төлөв байдалд хяналт тавих, үнэлэлт өгөх” гэсэн саналыг нэмж тусгахаар тогтлоо. Өөрөөр
  • хэлбэл төр өмчлөх эрхээ хэрэгжүүлэхдээ зөвхөн хяналт тавихаас гадна үнэлгээ хийх зарчмыг баримтлах нь зүйтэй гэсэн санал дэмжигдсэн.
  • МБМХ-ны боловсруулсан төслийн хувилбарын “Бэлчээрийн даацад тохируулан малын тоог зохицуулах” гэсэн төрөөс баримтлах зарим байх нь зөв юм гэсэн санал мөн дэмжигдлээ.
  • Өргөн баригдсан хуулийн төсөлд тусгагдсан бэлчээрийг зөвхөн эзэмшүүлэх асуудлыг төрөөс баримтлах зарчим болгож тусгасан нь хэтэрхий өрөөсгөл юм гэж дүгнээд төслийн 4.1.3 /бэлчээрийг малчдын бүлэг, эрчимжсэн аж ахуй эрхлэгчдэд зөвхөн мал аж ахуй эрхлэх зориулалтаар эзэмшүүлэх/ -ийг хасах нь зөв гэж тогтлоо.

2. МБМХ-ны боловсруулсан төслийн үндсэн үзэл баримтлалын нэг болох бэлчээрийг ашиглалтын зориулалтаар нь ангилсан асуудлыг хэлэлцсэнээр:
 

  • Отрын бэлчээр (отрын бэлчээрээ дотор нь бас ангилж болох юм гэсэн саналыг зарим оролцогчид гаргав)
  • Дамжин өнгөрөх бэлчээр (амьдрал дээр их төвөгтэй асуудлын талаар санал гаргасан)
  • Тосгон, суурин газар орчмын бэлчээр (энэ ангиллын бэлчээрийг хассан ч болно гэсэн санал бас байв)
  • Эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэх бэлчээр (эрчимжсэн суурин мал аж ахуй эрхлэх хэмээн өөрчлөх саналыг гаргав)
  • Бэлчээрийн мал аж ахуй эрхлэх бэлчээр гэж ангилан үзэж болох эсэх,
  • Дээрх ангилалтай холбоотойгоор бэлчээрийн ангиллын дагуу түүний хил зааг тогтоох асуудлыг их зөв шийдэх хэрэгтэй гэж үзэв. Өөрөөр хэлбэл хилийн зааг гэдэг үгийг хүрээ, шугам, зааг, эсхүл хэмжээ, байршил гэх зэрэг ухагдахуунуудын аль нь оновчтой болохыг сайн бодолцох нь зөв гэж тогтлоо.
  • Бэлчээрийн тухай хуулийн төслийг боловсронгуй болгохоор дахин ажлын хэсэг байгуулагдсан тохиолдолд УИХ-д өргөн баригдсан бэлчээрийн тухай хуулийн төсөлд бэлчээрийг ашиглалтын зориулалтаар нь хэрхэн ангилах асуудлыг хэлэлцэж тогтох нь зүйтэй хэмээн үзэв.

3. Отрын бэлчээрийн харилцааны зохицуулалтыг хэлэлцсэнээр:
 

  • Аймаг дундын отрын бэлчээрийн хилийн заагийг УИХ, эсвэл Засгийн газар тогтоох гэдэг дээр санал хуваагдсан тул дараагийн ажлын хэсэг шийдэх нь зүйтэй гэж тогтлоо.

4. Бэлчээр эзэмшигч, ашиглагч субьектүүдийн зохион байгуулалтыг хэрхэн зохицуулах талаар хоёр өөр үзэл баримтлал дэвшүүлэн ярилцсанаар оролцогчид харилцан ойлголцсон боловч зөвхөн нэг өдрийн хэлэлцүүлгээр нэгдсэн үзэл баримтлал болгон тогтох боломжгүй гэж үзсэн. Энэ нь:
 

  • Төрийн байгууллагын хувьд, малчин өрхүүдийн сайн дурын үндсэн дээр бий болсон хамтын бүлгийн зохион байгуулалт хийх,
  • МБМХ-ны хувьд, газар нутагт нь түшиглэж түүн дээр амьдарч, бэлчээрийн үр шимийг хүртэж байгаа бүх малчин өрхүүдийг заавал зохион байгуулалтанд оруулж малчдын зохион байгуулалтыг бий болгох гэсэн эсрэг тэсрэг үзэл баримтлал бий. Эдгээр хоёр үзэл баримтлал нь нэр томьёоны хувьд ялгаагүй боловч эзэмшигч, ашиглагч субъектүүдийн зохион байгуулалтыг хэрхэн зохицуулах вэ гэдэг нь зарчмын ялгаатай юм.

5. Бэлчээрийг эзэмшүүлэх, ашиглуулах хувилбаруудын талаар хэлэлцэн ашиглуулах эрхийг мөн адил баталгаажуулах нь зүйтэй гэж үзлээ.
6. Бэлчээрийг харилцааг тусгай хуулиар зохицуулахад уламжлалд тулгуурласан, нүүдэл хийх бололцоо нөхцлийг хангахуйц байдлаар хуульчлах нь зүйтэй хэмээн үзэж байгаа МБМХ-ны үндсэн үзэл баримтлалын талаар хэлэлцэж оролцогчид хүлээн зөвшөөрсөн ч өргөн баригдсан хуулийн төсөлд чухам ямар байдлаар тусгах асуудлыг дараагийн ажлын хэсэг хэлэлцэж шийдэх хэрэгтэй гэж дүгнэлээ.
7. Хэлэлцэж тогтсон асуудлын хүрээнд бэлчээрийн харилцааны эрхзүйн орчинг хэрхэн боловсронгуй болгох талаар бэлчээрийн төлөв байдал, бэлчээрийн тухай хууль гаргах шаардлагатай эсэх, бэлчээрийг эзэмшүүлэх эсэх асуудал, хэрэв эзэмшүүлэх тохиолдолд аль улирлын бэлчээрийг хэнд эзэмшүүлэх, өвөлжөөний нутаг бэлчээр заагтай байх эсэх, бэлчээрийн маргаан, бэлчээрийн даацыг яаж зохицуулах, бэлчээрийн талаар хамгийн хүндрэлтэй асуудал гэх зэрэг асуулгаар ард нийтийн санал авах асуулгыг хамтран боловсрууллаа.
8. Санал авах асуулгыг хөдөө орон нутагт хэрхэн зохион байгуулах талаар ХХААХҮЯ-аас нэгдсэн удирдамж /аймаг, сум, хугацаа, оролцогчид гэх зэрэг санал асуулгыг хэрхэн зохион байгуулах бүх асуудлыг багтаах/ гарган хамтран ажиллахаар шийдвэрлэсэн болно.
9. Ард нийтийн санал асуулгыг 2011 оны 06 сард авч дуусгахаар тогтлоо.
10. Эцэст нь “Бэлчээрийн тухай хууль”-ийн төсөл боловсруулах ажлын хэсэг байгуулагдсаны дараа энэхүү хэлэлцүүлгээс гарсан үр дүнг албан ёсоор танилцуулж төсөлд өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж үзлээ.
 

Green gold menu

Your donation will contribute to the preservation of Mongolian “Pasture-Green Gold” for our future generation

Donate